Ong dú lấy nhựa ở đâu và mang về bằng cách nào

Keo trong thùng không phải do ong tạo ra. Nó là nhựa cây được gom về từ bên ngoài, rồi trộn với sáp do chính đàn tiết ra.

Biết chúng lấy từ đâu thì hiểu được nhiều thứ: vì sao keo mỗi vườn một khác, vì sao có mùa thu được nhiều, và vì sao chỗ đặt thùng lại quyết định chất lượng keo.

Chúng lấy ở những chỗ nào

Chỗ cây bị thương. Nhựa chảy ra từ vết xước trên vỏ, chỗ cành gãy, chỗ bị sâu đục. Đây là nguồn chính — cây tiết nhựa ra để tự bịt vết thương, và đàn ong tận dụng đúng thứ đó.

Chồi non và búp lá. Nhiều loài cây có lớp nhựa dính bao quanh chồi để bảo vệ. Đó là nguồn sạch và dễ lấy.

Quả và hạt có nhựa. Tuỳ loại cây trong vùng.

Điểm chung: tất cả đều là thứ cây tiết ra để tự bảo vệ. Đó là lý do keo ong có những đặc tính mà người ta quan tâm — nó vốn đã là chất bảo vệ của cây trước khi thành keo của ong.

Mang về bằng cách nào

Đây là phần thú vị mà ít người để ý khi đứng nhìn tổ.

Ong thợ dùng hàm cắn một mẩu nhựa, kéo cho đứt ra, rồi nhét vào chỗ lõm ở chân sau — cùng cái chỗ chúng dùng để chở phấn hoa. Nhựa dính nên bám chắc, không rơi dọc đường.

Vì vậy nếu đứng ngoài cửa tổ nhìn kỹ, sẽ thấy hai loại ong về: con mang cục phấn màu vàng, cam, trắng — xốp, đục; và con mang cục nhựa — bóng hơn, trong hơn, màu thường sẫm.

Về tới tổ, chúng không tự gỡ ra được vì nhựa quá dính. Phải có con khác trong tổ gỡ giúp, rồi trộn thêm sáp và dùng ngay để trét.

Chi tiết đó nói lên một điều: keo được dùng gần như ngay khi mang về, không tích trữ lâu như mật.

Vì sao keo mỗi vườn một khác

Vì cây quanh vườn khác nhau. Đàn chỉ lấy được từ những cây trong bán kính bay của nó, nên keo phản ánh đúng hệ thực vật của chỗ đặt thùng.

Khác về màu — từ vàng nhạt tới nâu sẫm gần đen. Khác về mùi. Khác về độ dẻo: có loại mềm dính ở nhiệt độ thường, có loại cứng giòn.

Nên không có một màu chuẩn cho keo ong dú, và ai bảo màu nào mới là keo thật thì họ đang nói về keo của vùng họ.

Cũng vì vậy mà keo cùng một vườn nhưng hai mùa khác nhau cũng có thể khác — mùa nào cây nào tiết nhựa nhiều thì mùa đó keo mang đặc điểm của cây ấy.

Chỗ đặt thùng quyết định chất lượng keo

Đây là hệ quả thực tế quan trọng nhất của mọi điều ở trên.

Vườn tạp nhiều loại cây cho keo đa dạng hơn — đàn lấy được từ nhiều nguồn. Nhiều người nuôi cho rằng đó là keo đáng giá hơn.

Vùng độc canh thì keo chỉ mang đặc điểm của một loại cây, và có mùa gần như không có nguồn nhựa nào.

Vùng có phun thuốc là chỗ đáng lo nhất. Nhựa cây nằm ngoài trời, và thuốc phun lên cây thì đàn gom về luôn. Đây là lý do thật sự để quan tâm tới việc hàng xóm xịt thuốc — không chỉ vì ong chết, mà vì keo và mật đều mang theo.

Nên khi chọn chỗ đặt thùng, nếu nhắm cả vào keo thì phải nhìn xa hơn cái vườn của mình — nhìn cả vùng quanh đó.

Trồng cây cho đàn lấy nhựa

Có người trồng thêm cây để tăng nguồn. Việc này có lý, nhưng khác với trồng cây lấy hoa:

Cây cho nhựa thì không cần ra hoa — cái đàn cần là vỏ cây và chồi non. Nên chọn cây bản địa dễ sống trong vùng, và trồng rải rác thay vì một chỗ.

Và đừng cố tạo vết thương trên cây để có nhựa. Cây bị thương nhiều thì yếu đi, mà nguồn nhựa lâu dài phụ thuộc cây khoẻ.