Vì sao keo ong dú mỗi vùng một màu: cây quanh tổ quyết định

Người mua keo ong dú lần thứ hai hay hỏi cùng một câu: sao mẻ này màu khác mẻ trước. Người bán trả lời "tuỳ mùa" thì nghe như câu nói cho qua.

Thực ra câu trả lời rất cụ thể, và nó nằm ở chỗ con ong lấy nguyên liệu từ đâu.

Keo bắt đầu từ nhựa cây

Ong dú không tự sản xuất ra keo. Nó đi kiếm nhựa cây — ở chỗ vỏ bị thương, ở chồi non, ở nụ lá, ở chỗ cành gãy đang rỉ. Gặm một mẩu, vo lại, giắt vào chân sau đúng cái giỏ dùng để chở phấn, mang về tổ.

Về tới nơi thì nhựa thô được nhào với sáp do chính ong tiết ra, thêm dịch tiết của nó, nhào tới khi thành chất dẻo có độ dính và độ đàn hồi phù hợp để xây.

Nghĩa là một nửa thành phần của keo đến từ cây, không từ con ong. Và cây thì mỗi vùng mỗi khác.

Ong dú bay gần, nên keo mang dấu vết rất địa phương

Đây là chỗ khác biệt so với ong mật.

Ong mật bay xa, và ong nuôi thương mại còn được chở tới vùng hoa thuần theo mùa. Keo của nó vì vậy trộn nguồn từ một vùng rộng.

Ong dú thì bán kính kiếm ăn chỉ quanh mấy trăm mét. Toàn bộ nhựa nó mang về đến từ những cây mọc ngay quanh cái thùng — trong một vòng tròn nhỏ tới mức người nuôi có thể đi bộ hết trong mười phút.

Nên keo của một thùng là dấu vết của đúng mảnh đất đó. Hai thùng cách nhau một cây số, ở hai khu vườn khác nhau, cho ra keo khác nhau.

Màu nói lên điều gì

Màu keo ong dú chạy từ vàng nâu nhạt tới nâu sẫm gần đen, và nó phụ thuộc chủ yếu vào loại nhựa chiếm phần lớn trong mẻ đó.

Vùng nhiều cây cho nhựa sẫm thì keo sẫm. Vùng nhiều cây cho nhựa trong và sáng màu thì keo nhạt hơn. Vườn hỗn hợp nhiều loại cây thì keo là hỗn hợp, và màu nằm đâu đó ở giữa.

Điều quan trọng cần nói rõ: màu không phải thước đo chất lượng. Keo sẫm không đương nhiên tốt hơn keo nhạt, và ngược lại. Người bán lấy màu ra làm bằng chứng chất lượng là đang nói thứ mình không chứng minh được.

Mùa cũng làm keo đổi

Cùng một vườn, keo thu mùa này khác keo thu mùa khác, vì hai lý do.

Cây ra chồi theo mùa. Nhựa ở chồi non là nguồn ong hay lấy, và mùa cây đâm chồi thì nguồn đó dồi dào hơn.

Mùa mưa và mùa khô khác nhau. Mưa nhiều thì ong ra ngoài ít hơn, và nhựa ngoài trời cũng bị rửa trôi. Keo thu sau mùa mưa dài thường ít hơn và có thể khác cả về độ dẻo.

Đây là lý do người bán tử tế hay nói trước: mẻ này màu nhạt hơn mẻ trước vì khác mùa. Câu đó không phải lời xin lỗi mà là thông tin thật.

Hệ quả thực tế cho người nuôi

Không so keo của mình với keo của người khác. Hai vườn khác nhau thì keo khác nhau, và không có mẫu chuẩn nào để đối chiếu.

Giữ riêng theo vườn và theo mùa nếu bán ra. Trộn chung thì ra mẻ đồng đều hơn, nhưng mất đúng thứ làm nên giá trị của mặt hàng này — biết nó từ đâu. Nhiều người bán giữ riêng từng mẻ và nói rõ với khách.

Cây quanh thùng là thứ can thiệp được. Đây là điều ít người nghĩ tới. Trồng thêm cây cho nhựa trong bán kính vài trăm mét là cách trực tiếp ảnh hưởng tới nguồn keo — chậm, tính bằng năm, nhưng nó có tác dụng thật, và tiện thể cũng thêm nguồn hoa.

Một điều không nên suy quá xa

Từ chỗ "keo phụ thuộc cây" rất dễ nhảy sang "vậy keo từ cây thuốc thì có tác dụng của cây thuốc". Bước nhảy đó không có căn cứ chắc chắn và không nên dựa vào nó để bán hàng.

Điều nói được là: thành phần keo thay đổi theo nguồn nhựa, và đó chính là lý do không thể áp kết quả nghiên cứu trên keo vùng này cho keo vùng khác. Đó là một lời nhắc phải thận trọng, không phải một lời hứa thêm.