
Keo cất lâu thì có thể xuống cấp theo ba kiểu, và chúng có ba nguyên nhân khác nhau. Chỉ một trong ba là phải bỏ hẳn — biết phân biệt thì đỡ vứt oan.
Dấu hiệu: đốm trắng hoặc xanh xám trên bề mặt, có khi như lớp phấn mỏng. Kèm mùi mốc ẩm khác hẳn mùi keo.
Nguyên nhân: ẩm. Luôn luôn là ẩm.
Ẩm vào bằng bốn đường, xếp theo mức phổ biến: chưa khô hẳn đã cất, hộp không kín, mở hộp lúc còn lạnh nên hơi nước đọng, và tay hoặc dụng cụ ướt khi lấy ra.
Xử lý: bỏ. Đừng cạo lớp mốc rồi dùng phần còn lại — mốc ăn sâu hơn phần nhìn thấy, và với thứ định dùng cho người thì không đáng mạo hiểm.
Và quan trọng hơn: tìm nguyên nhân. Nếu cả lô mốc thì khâu làm khô hoặc hộp đựng có vấn đề. Nếu chỉ một hộp thì là hộp đó.
Dấu hiệu: các cục dính bết vào nhau thành một khối, bám chặt vào thành hộp, khó tách.
Nguyên nhân: nóng. Để cạnh bếp, để trong xe phơi nắng, để trên kệ hứng nắng chiều.
Đây không phải hỏng — keo vẫn là keo, chỉ là hình dạng đổi. Nhưng nó báo hai chuyện: chỗ cất sai, và phần dễ bay hơi đang mất dần vì nhiệt.
Xử lý: chuyển sang chỗ mát tối, rồi làm lạnh cho giòn lại là chia nhỏ được. Đừng hơ nóng cho mềm để cắt — vừa mất chất vừa dính bết vào dao.
Dấu hiệu: màu sẫm dần hoặc xỉn đi so với lúc mới, và mùi nhạt hẳn.
Nguyên nhân: thời gian cộng với ánh sáng và không khí. Đây là quá trình tự nhiên, không phải sự cố.
Xử lý: vẫn dùng được nhưng nên dùng sớm, và xem lại cách cất — hộp tối màu, đậy kín, chỗ tối.
Một điểm cần phân biệt: màu khác nhau giữa các lô là chuyện bình thường vì nguồn nhựa khác nhau. Cái đáng chú ý là một lô đổi màu theo thời gian — so với chính nó lúc mới, không so với lô khác.
Đây là lý do nên ghi ngày thu lên hộp: không có mốc thì không biết nó đã đổi hay vốn vậy.
| Hiện tượng | Nguyên nhân | Xử lý |
|---|---|---|
| Đốm trắng xanh, mùi mốc | Ẩm | Bỏ — và tìm ẩm vào từ đâu |
| Dính bết thành khối | Nóng | Chuyển chỗ mát, làm lạnh rồi chia |
| Màu xỉn, mùi nhạt | Thời gian, ánh sáng | Dùng sớm, cất tối và kín hơn |
| Màu khác lô trước | Nguồn nhựa khác mùa | Bình thường, không phải hỏng |
| Có mùn gỗ, mẩu sáp | Keo thô chưa làm sạch | Bình thường |
Khô hoàn toàn trước khi cất. Không phải khô sờ được mà khô thật. Đây là bước bị bỏ qua nhiều nhất và cũng là nguyên nhân chính của mốc.
Hộp kín, tối màu, để chỗ mát. Ba thứ trong một câu, và không cái nào tốn tiền.
Đừng nghiền nhỏ để cất cho gọn. Nghiền nhỏ làm tăng diện tích tiếp xúc với không khí, nên mất chất và hút ẩm nhanh hơn. Để nguyên cục, khi nào dùng mới chia.
Để lạnh thì tốt — chậm mọi quá trình xuống cấp. Nhưng có một bẫy làm hỏng nhiều lô hơn cả việc không để lạnh:
Mở hộp khi còn lạnh. Hơi nước trong không khí đọng lại trên keo và trên thành hộp — tức là vừa tự thêm ẩm vào đúng thứ mình đang chống.
Cách đúng: lấy ra, để về nhiệt độ phòng, rồi mới mở. Hoặc chia sẵn thành hộp nhỏ, mỗi lần chỉ lấy một hộp ra dùng hết.
Không. Phơi nắng vừa không diệt được mốc đã ăn vào trong vừa làm mất phần dễ bay hơi. Mốc thì bỏ, và sửa cách cất cho lô sau.
Có thể là mốc, nhưng cũng có thể là một lớp tự nhiên hình thành trên bề mặt keo để lâu. Cách phân biệt thực tế là mùi — mốc thì có mùi ẩm đặc trưng, còn lớp tự nhiên thì mùi vẫn là mùi keo.
Cất đúng cách thì lâu, nhưng nên dùng trong khoảng thời gian hợp lý thay vì trữ nhiều năm. Kiểm lại định kỳ: mở ra ngửi, nhìn bề mặt. Vài phút mỗi vài tháng.
Tạm được nếu buộc thật kín và để trong hộp tối, nhưng túi dễ thủng và không kín bằng lọ nắp vặn. Và keo dính vào túi thì gỡ rất phiền.
Được nếu rửa sạch và khô hoàn toàn — nhấn mạnh là khô hoàn toàn. Nhưng nếu lô trước từng bị mốc thì đừng dùng lại hộp đó.
Bán lẻ thì phải chia từ khối lớn ra hũ nhỏ. Mỗi lần chia là một lần đưa không khí và có thể đưa ẩm vào — làm đúng cách thì giảm được gần hết.
Keo vừa gỡ ra khỏi thùng không bao giờ sạch. Nhưng làm sạch quá tay cũng là một cách làm hỏng nó.
Keo bền hơn mật rất nhiều — nó không lên men và không hút ẩm mạnh. Nhưng nó vẫn xuống theo hai cách, và cả hai đều nhận ra được bằng mũi.
Ngâm cồn là dạng phổ biến nhất vì keo tan trong cồn. Phần cơ học thì đơn giản, nhưng có bốn chỗ làm hỏng mẻ mà nhìn bề ngoài không thấy.
Keo thô lấy từ tổ ra luôn lẫn vụn gỗ, mảnh sáp và xác ong. Làm sạch nó không khó, nhưng có mấy bước làm hỏng cả mẻ mà nhìn bề ngoài không thấy.
Keo ong dú (propolis) là gì, thu thế nào, dùng ra sao, phân biệt thật giả và giá trị thật của nó so với mật.