Keo lẫn mùn gỗ và xác ong: làm sạch tới đâu là đủ

Keo vừa gỡ ra khỏi thùng không bao giờ sạch. Trong đó luôn có mùn gỗ, mẩu sáp, xác ong, bụi — vì đàn trét keo lên mặt gỗ và gỡ ra là kéo theo một phần mặt gỗ đó.

Nhưng làm sạch quá tay cũng là một cách làm hỏng nó. Hiểu chỗ dừng mới là phần khó.

Trong keo thô có những gì

Mùn và dăm gỗ — nhiều nhất, nhất là khi gỡ từ mặt ván thô. Đây là lý do nên có bộ phận thu keo rời trong thùng thay vì cạo thẳng từ vách.

Mẩu sáp — lẫn vào là bình thường vì đàn dùng hỗn hợp sáp với nhựa. Tách hoàn toàn thì rất khó, và cũng không cần thiết với phần lớn mục đích.

Xác ong và mảnh vụn của tổ — phần này thì nên bỏ.

Bụi và đất — tuỳ chỗ đặt thùng. Thùng kê sát đất thì nhiều hơn hẳn.

Ba mức làm sạch

Không có một mức đúng cho mọi người. Chọn mức theo việc mình định làm gì với nó.

Nhặt tay. Trải ra khay, nhặt bỏ dăm gỗ to, xác ong, mảnh vụn nhìn thấy được. Chậm nhưng không cần gì cả và không có rủi ro.

Với người thu lượng nhỏ cho nhà dùng thì mức này thường là đủ.

Làm lạnh rồi tách. Keo ở nhiệt độ thường thì dẻo và dính, rất khó tách khỏi mùn. Để lạnh thì nó giòn ra — đập nhẹ là vỡ vụn, và lúc đó mùn gỗ với keo rời nhau, rây được.

Đây là mẹo đơn giản nhất và hiệu quả nhất mà người mới hay không biết.

Lọc qua dung môi. Mức này dành cho người làm sản phẩm, không phải cho nhà dùng. Nó đòi hiểu biết về loại dung môi, nồng độ và cách xử lý — không nên làm theo hướng dẫn đọc trên mạng, và nếu định làm để bán thì còn liên quan tới quy định về sản xuất.

Cái không nên làm

Đừng đun nóng để lọc. Đây là sai lầm phổ biến nhất vì nó có vẻ hợp lý — nóng thì chảy ra, chảy ra thì lọc được.

Vấn đề là keo ong chứa nhiều hợp chất dễ bay hơi và dễ biến đổi khi gặp nhiệt. Đun lên thì lọc dễ thật, nhưng thứ thu được đã không còn là thứ ban đầu.

Nguyên tắc ngược lại mới đúng: làm lạnh, không làm nóng.

Đừng rửa nước. Nghe thì sạch, nhưng keo không tan trong nước nên rửa không sạch được gì, mà lại đưa ẩm vào. Ẩm là thứ làm keo mốc khi cất.

Đừng cố tách hết sáp. Sáp lẫn trong keo là chuyện tự nhiên của ong dú. Đuổi theo mục tiêu «keo tinh khiết hoàn toàn» ở quy mô nhà thì tốn công mà kết quả không chắc tốt hơn.

Cất thế nào sau khi làm sạch

Ba kẻ thù, xếp theo mức độ nguy hiểm:

Ẩm — gây mốc, và mốc thì không cứu được. Phải khô hoàn toàn trước khi cất, và hộp phải kín.

Nóng — làm keo chảy dính thành khối và làm mất dần phần dễ bay hơi. Cất chỗ mát, tránh nắng chiếu.

Ánh sáng — nên dùng hộp hoặc lọ tối màu, hoặc cất trong chỗ tối.

Và một việc nhỏ có ích: ghi lại ngày thu và thùng nào ngay khi cất. Sau vài đợt thì không ai nhớ nổi lô nào là lô nào, mà nếu có lô nào khác thường thì cần biết nó từ đâu ra.

Làm sạch bao nhiêu thì mất bao nhiêu

Đây là điều người mới hay bất ngờ: phần bỏ đi không nhỏ. Keo thô cân được một lượng, làm sạch xong còn lại ít hơn hẳn — tỷ lệ tuỳ cách thu, thu từ khay rời thì sạch hơn cạo từ vách nhiều.

Biết điều đó thì hiểu vì sao giá keo đã sơ chế cao hơn keo thô nhiều, và cũng biết đường tính khi định bán.