Sơ chế keo ong dú tại nhà: làm sạch, cất giữ và những gì không nên làm

Keo ong dú lấy từ tổ ra không bao giờ sạch. Nó lẫn vụn gỗ cạo theo, mảnh sáp vỡ, đôi khi xác ong, và nếu cạo từ vách thùng thì lẫn cả dăm gỗ của chính cái thùng.

Làm sạch không khó và không cần dụng cụ gì đặc biệt. Nhưng có vài bước làm hỏng cả mẻ mà nhìn bề ngoài không nhận ra, nên đáng đi theo thứ tự.

Bước một: nhặt tay khi keo còn ấm

Ngay sau khi lấy, keo còn ấm và dẻo, nhặt tay được phần lớn tạp chất lớn — mảnh gỗ, xác ong, mảnh tổ. Càng để lâu keo càng cứng lại và bọc lấy tạp chất, gỡ khó hơn nhiều.

Đây là bước tốn công nhất và cũng là bước quyết định chất lượng mẻ keo. Không có cách nào tự động hoá ở quy mô nhà.

Bước hai: làm lạnh rồi bóp vỡ

Đây là mẹo mà người nuôi nào làm keo cũng dùng, và nó tận dụng đúng tính chất của keo ong: lạnh thì giòn.

Bỏ keo vào ngăn đá một lúc cho cứng hẳn, rồi bọc vải bóp hoặc gõ cho vỡ vụn. Keo vỡ thành mảnh, còn vụn gỗ thì nhẹ hơn và không dính vào nhau — sàng qua rây là tách được phần lớn.

Làm ngược lại — hơ nóng cho keo chảy rồi lọc — không nên. Nhiệt cao làm biến đổi các thành phần trong keo, và đó chính là những thành phần người ta quan tâm. Muốn keo mềm để nhào thì dùng hơi ấm của tay, đừng dùng lửa hay nước sôi.

Bước ba: quyết định dừng ở đâu

Tới đây có hai đường, và chọn đường nào phụ thuộc định dùng làm gì.

Giữ ở dạng thô đã làm sạch. Đơn giản nhất, giữ được lâu nhất, và giữ nguyên mọi thành phần. Cất trong hũ kín, để mát, tránh nắng. Đây là cách hợp lý với người thu để dùng dần hoặc để bán lại cho người khác chế biến.

Ngâm cồn. Đây là dạng phổ biến vì keo ong tan trong cồn, và dung dịch thì dễ dùng hơn cục keo. Nhưng nó là bước có nhiều chỗ sai, và cũng là bước chạm tới chuyện dùng cho người — xem mục cuối bài.

Nguyên tắc chung khi ngâm: keo băm nhỏ, ngâm trong lọ kín tối màu, để nơi mát, lắc mỗi ngày, ngâm nhiều ngày rồi lọc bỏ cặn. Phần cặn không tan là sáp và tạp, bỏ đi chứ không cố tận dụng.

Cất giữ

Keo ong bền hơn mật rất nhiều — nó không lên men, không hút ẩm mạnh. Nhưng nó vẫn hỏng theo hai cách.

Nhiệt. Để nóng thì keo mềm nhũn, các mảnh dính lại thành một khối, và mọi tạp chất đã nhặt công phu lại bị nhốt vào trong. Cất nơi mát, và nếu khí hậu nóng thì ngăn mát tủ lạnh là chỗ tốt nhất.

Ánh sáng và không khí. Để hở và phơi sáng lâu ngày thì lớp mặt ngoài đổi màu, khô cứng và mất mùi. Hũ kín, tối màu hoặc cất chỗ tối.

Về thời gian giữ được: keo thô sạch cất đúng cách để được rất lâu, tính bằng năm. Dạng ngâm cồn thì tuỳ cách làm, và nên ghi ngày ngâm lên lọ — không ghi thì vài tháng sau không ai nhớ nổi.

Bốn việc không nên làm

Không đun, không hơ lửa, không cho vào lò vi sóng. Lý do đã nói ở trên: nhiệt cao phá đúng phần đáng giá.

Không rửa nước. Keo không tan trong nước nên rửa chẳng sạch thêm được gì, mà nước đọng lại trong các kẽ keo thì sinh mốc.

Không trộn keo của tổ mốc vào mẻ chung. Một mẩu keo lấy từ tổ đã mốc có thể làm hỏng cả hũ. Keo từ tổ mốc thì bỏ, đừng tiếc.

Không pha thêm gì để "cho dễ dùng". Thêm mật, thêm dầu, thêm sáp đều làm mẻ keo thành thứ khác, và nếu định bán thì đó là chuyện khác hẳn về mặt trung thực với người mua.

Một điều phải nói rõ ở cuối

Bài này nói về làm sạch và cất giữ — những việc cơ học, quan sát được, không có gì phải tranh cãi.

Còn chuyện dùng keo ong vào việc gì cho người, liều lượng bao nhiêu, cho ai, dạng nào — đó là chuyện khác hẳn và không nên quyết theo bài viết trên mạng, kể cả bài này. Keo ong là chất được nghiên cứu nhiều nhưng cũng bị quảng cáo quá tay nhiều, khoảng cách giữa hai thứ đó rất rộng. Ai định dùng cho mục đích sức khoẻ cụ thể thì hỏi nhân viên y tế; người có tiền sử dị ứng với sản phẩm từ ong thì cần đặc biệt thận trọng.