Nuôi cả ong dú lẫn ong mật: thu keo hai bên khác nhau thế nào

Nhà có vườn rộng thì nuôi được cả hai — ong dú gần nhà, ong mật cuối vườn. Nhiều nhà đang làm vậy, và họ là người thấy rõ nhất khác biệt giữa hai thứ keo.

Không phải qua bảng so sánh, mà qua công bỏ ra mỗi lần thu.

Bên ong mật: đặt lưới rồi quên

Quy trình gọn tới mức gần như không phải nghĩ.

Đặt một tấm lưới mắt nhỏ lên trên khung cầu. Đàn coi mỗi mắt lưới là một khe cần trám và trám đầy. Vài tuần sau nhấc lưới ra, bỏ vào ngăn đá cho giòn, bẻ nhẹ — keo rơi ra thành mảnh.

Sạch, nhanh, và không đụng gì tới tổ. Cầu vẫn nguyên, đàn không bị xáo trộn.

Lượng thu được cũng khá, vì đàn ong mật có vài chục nghìn con và keo với chúng là chất trám dùng khá rộng rãi.

Bên ong dú: phải đặt đúng chỗ và chờ lâu hơn

Không có lưới nào dùng được, vì keo ong dú nằm trong cấu trúc chứ không nằm ngoài như ong mật. Tấm lưới đặt giữa khoang thì với đàn là một vật cản — nó gắn vào cấu trúc, gỡ ra thì kéo theo mối gắn của tổ.

Cách chạy được là khay gỗ có rãnh nông, đặt sát mặt trong, thường ngay dưới nắp. Với đàn thì đó vẫn là vách nhà, chỉ là vách có rãnh — nên nó trám đầy rãnh như trám mọi khe khác.

Chờ lâu hơn: vài tháng chứ không phải vài tuần. Và lượng ít hơn hẳn, vì đàn chỉ vài trăm tới vài nghìn con.

Gỡ thì cũng làm lạnh cho giòn rồi nạy — nhưng nạy thành mảng chứ không rơi ra thành mảnh như lưới.

Ba khác biệt người nuôi cả hai nhận ra ngay

Nhịp thu. Bên ong mật thu được đều theo vụ. Bên ong dú thì phải đi theo dấu hiệu — rãnh đầy thì lấy, chưa đầy thì để thêm — và nhịp đó thay đổi theo mùa nhựa cây.

Độ sạch. Keo từ lưới ong mật gần như không lẫn gì. Keo từ khay ong dú sạch hơn keo cạo vách nhiều nhưng vẫn lẫn chút sáp — vì bản thân keo ong dú là hỗn hợp nhựa với sáp.

Mức phải cân nhắc. Bên ong mật thì đặt lưới gần như không có hại gì đáng kể. Bên ong dú thì phải chọn đàn — chỉ đặt khay ở đàn mạnh và đã ở yên một chỗ hơn một năm, vì với đàn trung bình thì phần keo đó lẽ ra nên để nó dùng.

Giữ riêng hai thứ, từ lúc thu

Đây là việc quan trọng nhất với người nuôi cả hai, và nó dễ bị bỏ qua vì tiện.

Keo ong mật và keo ong dú trộn lẫn thì không tách ra được — cả hai đều là keo thật, đều giòn khi lạnh, đều tan trong cồn. Không phép thử tại nhà nào phân biệt được.

Nên phải tách từ đầu: thu riêng, đựng riêng, ghi nhãn riêng ngay tại chỗ. Đừng để hai khay vào cùng một thau rồi tính sau.

Với người bán thì điều này còn quan trọng hơn: keo ong dú hiếm hơn nhiều, nên trộn lẫn — dù vô ý — là bán thứ không đúng như mình nói. Và một lần như vậy thì không sửa được bằng lời giải thích.

Đặt hai loài trong cùng một vườn

Làm được, và không xung đột gay gắt như người ta tưởng — hai loài kiếm ăn ở tầng hoa hơi khác nhau.

Nhưng có hai điều cần chú ý:

Đặt cách nhau đủ xa. Để lúc thao tác với đàn ong mật — mở thùng, dùng khói — không làm động đàn ong dú. Và đừng để cửa tổ hai loài quay vào nhau.

Không dùng khói gần đàn ong dú. Khói cần cho ong mật nhưng với ong dú thì vừa không cần vừa có hại — nó làm đàn hoảng và bám vào khoang tổ.

Một lợi thế của người nuôi cả hai

Ngoài việc có hai dòng sản phẩm, còn một thứ ít ai nói: hiểu con ong dú rõ hơn.

Ai đã quen ong mật rồi chuyển sang ong dú thường mang theo cách nghĩ cũ — tìm bánh tổ phẳng, tìm chỗ đặt tấm chắn chúa, tính chuyện quay mật. Và mỗi lần nhận ra ong dú làm khác là một lần hiểu thêm vì sao nó khác.

Khác biệt gốc thì gọn: ong mật xây bằng sáp thuần và dùng keo để trám; ong dú xây bằng sáp trộn nhựa và không có sáp thuần nào cả. Mọi khác biệt về thu keo, thu mật, chia đàn đều suy ra từ đó.