Vì sao lưới thu keo của ong mật không dùng được cho ong dú

Người nuôi ong mật thu keo bằng một dụng cụ đơn giản và rất hiệu quả: một tấm lưới mắt nhỏ đặt lên trên khung cầu. Đàn coi mỗi mắt lưới là một khe cần trám và trám đầy. Nhấc lưới ra, làm lạnh cho giòn, bẻ nhẹ là keo rơi ra thành mảnh — sạch, nhanh, không đụng gì tới tổ.

Người nuôi ong dú nghe vậy thường thử luôn. Và nó không chạy.

Lý do: keo nằm ở chỗ khác nhau trong tổ

Đây là khác biệt gốc, và mọi thứ còn lại suy ra từ nó.

Ong mật xây bánh tổ bằng sáp thuần. Những ô lục giác đều tăm tắp đều là sáp, không có nhựa cây trong đó. Keo với loài này là thứ dùng riêng cho việc khác — trám khe trên vách thùng, gia cố chỗ nối, bọc vật lạ. Nó là chất trám nằm ngoài cấu trúc chính.

Vì nằm ngoài nên đàn sẵn sàng trám vào bất cứ khe nào ta đặt trước mặt nó. Tấm lưới là một loạt khe nhân tạo, và đàn xử lý chúng đúng như xử lý mọi khe khác.

Ong dú thì không có bánh tổ sáp thuần nào cả. Bọng mật, ô ấu trùng, cột chống — tất cả đều làm bằng sáp đã trộn nhựa cây. Keo với loài này là vật liệu xây dựng chính, nằm trong cấu trúc.

Nên đặt một tấm lưới vào thùng ong dú thì với đàn đó không phải là một loạt khe cần trám — nó là một vật cản nằm giữa nhà. Đàn sẽ gắn nó vào cấu trúc, xây quanh nó, hoặc bít cả tấm. Gỡ ra thì kéo theo mối gắn của tổ.

Cái thay thế: khay có rãnh

Cách thu keo ong dú hoạt động được dựa trên cùng một nguyên lý nhưng đặt ở đúng chỗ.

Thay vì một tấm lưới nằm giữa khoang, dùng một tấm gỗ mỏng có xẻ rãnh nông, đặt sát mặt trong — thường là ngay dưới nắp, chỗ đàn vốn đã hay trám nhất vì nắp là chỗ hở nhiều nhất.

Với đàn thì đó vẫn là mặt trong của cái nhà, chỉ là mặt có rãnh. Nó trám đầy rãnh như trám mọi khe khác. Vài tháng sau nhấc tấm ra, làm lạnh cho giòn, nạy keo ra thành mảng, đặt tấm lại.

Điểm khác biệt quyết định: khay nằm sát mặt trong chứ không nằm giữa khoang. Nó không chắn lối đi, không thành vật cản, và phần keo đàn đắp vào rãnh là phần thừa ra ngoài cấu trúc — gỡ đi không phá gì.

Vì sao không dùng lưới nhựa cho ong dú luôn

Ngoài chuyện vị trí, còn một lý do về vật liệu.

Ong dú rất nhạy với mùi lạ trong khoang tổ. Lưới nhựa có mùi, và mùi đó ở ngay trong nhà nó suốt nhiều tháng. Đàn phản ứng bằng cách trám dày lên để cách ly, hoặc trong trường hợp xấu thì bỏ đi.

Đó là lý do khay thu keo nên làm bằng cùng loại gỗ với thùng, và cũng phải để bay hết mùi trước khi đặt vào — như mọi thứ đưa vào thùng ong.

Một hệ quả về sản lượng

Từ khác biệt kỹ thuật này suy ra một chuyện thực tế mà người mới hay hiểu ngược.

Keo chiếm tỉ lệ cao hơn nhiều trong tổ ong dú — vì nó là vật liệu xây dựng chính. Nhưng tổng lượng thu được mỗi đàn mỗi năm thì ít hơn ong mật, vì ba thứ cộng lại:

Đàn ong dú chỉ vài trăm tới vài nghìn con, trong khi đàn ong mật vài chục nghìn.

Phần lớn keo trong tổ đang làm nhiệm vụ — giữ cấu trúc, bịt kín nhà — nên không lấy được.

Và cách thu bằng khay cho ra ít hơn hẳn cách thu bằng lưới, vì khay chỉ hứng phần đàn đắp thừa ở một mặt.

Tỉ lệ cao trên một cái tổ nhỏ vẫn ra con số nhỏ. Đó là lý do keo ong dú là mặt hàng ít về lượng ở cả hai đầu — ít trong tổ lấy ra được, và ít trại làm.

Có cách nào thu nhiều hơn không

Câu trả lời trung thực: không nhiều.

Đặt thêm khay thì đàn chia sức ra trám và không khay nào đầy, mà tổng lượng không tăng — vì lượng keo đàn làm được phụ thuộc nguồn nhựa cây quanh vườn, không phụ thuộc số khay.

Thứ tác động được thật sự là làm cho đàn mạnh lên và tăng nguồn nhựa quanh thùng — trồng thêm cây thân gỗ có nhựa trong bán kính vài trăm mét. Cả hai đều chậm, tính bằng năm, nhưng đó là hai thứ có tác dụng thật.

Còn cạo keo trong tổ để thu nhiều hơn thì được một lần rồi trả giá nhiều mùa: đàn phải đi kiếm nhựa làm lại thay vì đẻ và tích mật.