Đàn yếu thì đừng thu keo — và làm sao biết đàn yếu

Với ong dú, keo không phải thứ dư thừa. Nó là vật liệu chính để xây và vá tổ — vách ngăn, bọng chứa, cái ống ở cửa đều làm từ hỗn hợp sáp trộn nhựa cây.

Nên lấy keo đi lúc đàn đang cần nó là đẩy một đàn đang chật vật xuống sâu hơn. Và đàn chật vật thì không phải lúc nào cũng nhìn ra.

Sáu dấu hiệu đàn chưa nên thu

Nhìn từ ngoài cửa tổ, vào lúc nắng lên và trời khô — nhìn lúc râm hoặc sắp mưa thì đàn mạnh cũng ra vào thưa.

1. Ra vào thưa so với những thùng khác trong vườn. Đây là phép so đáng tin nhất, vì cùng điều kiện. Vườn chỉ có một thùng thì so với chính nó mấy tuần trước — mà muốn so được thì phải có ghi chép.

2. Không thấy con nào mang phấn về. Phấn về nghĩa là đàn đang nuôi lứa. Không có phấn suốt nhiều ngày nắng là dấu hiệu nặng.

3. Ống sáp ở cửa nứt vỡ mà không ai sửa. Đàn khoẻ luôn chăm cửa nhà của nó. Cửa hỏng để đấy nghĩa là không đủ quân hoặc không đủ vật liệu.

4. Cửa tổ trống trơn giữa lúc nắng đẹp — không có con nào gác.

5. Có kiến đang lên thùng. Đàn đang phải chống đỡ. Việc cần làm là cắt đường kiến, không phải mở thùng lấy keo.

6. Vừa qua một cú sốc. Vừa tách, vừa chuyển chỗ, vừa bị chở, hoặc quanh vùng vừa có phun thuốc.

Ba lúc nên bỏ qua hẳn một mùa

Năm đầu sau khi mua tổ về. Đàn còn đang ổn định lại sau chuyến chở và đang làm quen chỗ mới. Coi năm đầu như không có thu — có thì tốt, không có là bình thường.

Mùa ít hoa kéo dài. Đàn vừa phải tiết kiệm vừa phải giữ tổ. Lấy thêm vật liệu đi lúc đó là cộng thêm một việc cho chúng.

Sau khi tách đàn. Cả đàn mẹ lẫn đàn con đều đang dồn sức xây lại. Đây là lúc tệ nhất để thu bất cứ thứ gì.

Đàn mạnh thì thu bao nhiêu

Ngay cả khi đàn khoẻ, nguyên tắc vẫn là thu phần ở khay rời, không cạo vách.

Khay rời là phần đàn trét thêm vào một chỗ mình cố ý tạo ra — lấy đi thì chúng trét lại, nhưng cấu trúc tổ không bị động.

Cạo vách thì khác: đó là động vào chính cái tổ, và người mới không phân biệt được đâu là phần trét dư đâu là phần tổ.

Và nhớ hai điều kiện cùng lúc: khay đã đầy và đàn đang mạnh. Khay đầy mà đàn đuối thì vẫn hoãn.

Cái mất khi thu ép

Không phải mất đàn ngay — mà mất theo cách chậm và khó thấy:

Đàn dồn sức vá thùng thay vì nuôi lứa. Vài tuần sau thì lứa mới thưa đi, rồi vài tháng sau thì quân ít đi.

Khe hở không được bịt kịp thành đường cho kiến vào.

Đàn khó giữ nhiệt hơn vì cấu trúc chưa hoàn chỉnh.

Ba thứ đó cộng lại làm đàn đi xuống dần, và người nuôi thì thấy «tự nhiên đàn yếu» mà không nối được với việc mình đã thu quá tay ba tháng trước.

Thu thưa mà tổng không kém

Đây là điều người nuôi lâu năm hay nói và người mới hay không tin: thu thưa thì tổng trong năm không kém, có khi còn hơn.

Lý do đơn giản — đàn khoẻ gom nhiều hơn đàn đuối. Giữ cho đàn khoẻ là giữ cái nguồn sinh ra keo, còn vắt kiệt là làm hỏng chính cái nguồn đó.

Cách kiểm cho chính vườn mình: ghi lại mỗi lần thu — thùng nào, ngày nào, được bao nhiêu. Sau hai ba năm thì bảng đó nói rõ hơn mọi lời khuyên.