Làm khay thu keo: rãnh sâu bao nhiêu, đặt ở đâu, bao lâu lấy

Cách thu keo ong dú sạch nhất và ít hại đàn nhất là đặt sẵn một chỗ cho đàn đắp keo vào, rồi gỡ ra. Nguyên tắc của nó ngược với mọi nguyên tắc đóng thùng: thay vì làm thật khít, ta cố ý tạo ra một cái khe.

Lý do nằm ở bản năng của đàn. Ong dú bít mọi khe hở trong nhà nó — đó là việc thường trực. Một tấm gỗ có rãnh đặt đúng chỗ thì với đàn đó là khe cần trám, và nó sẽ đắp keo đầy rãnh. Phần keo đó nằm ngoài cấu trúc tổ, nên gỡ đi không phá gì cả.

Làm khay bằng gì

Cùng loại gỗ với thùng. Gỗ thịt, khô, không mùi hắc, không tẩm gì. Không dùng nhựa hay kim loại — vật liệu lạ trong khoang tổ thì đàn phản ứng khác, và keo bám vào cũng khó gỡ hơn.

Tấm mỏng là đủ. Khay không chịu lực gì, nó chỉ cần đủ cứng để không cong và đủ dày để xẻ được rãnh nông.

Để bay mùi trước khi đặt vào. Như mọi thứ đưa vào thùng ong. Gỗ mới xẻ còn mùi nhựa, và đàn rất nhạy với mùi lạ trong nhà.

Rãnh làm thế nào

Nông, không sâu. Rãnh sâu thì đàn đắp không đầy, và phần keo nằm dưới đáy rãnh khó gỡ. Rãnh nông cho keo thành một lớp mỏng dễ nạy ra nguyên mảng.

Hẹp, nhiều rãnh song song hơn là ít rãnh rộng. Đàn trám khe hẹp nhanh và dứt khoát hơn; khe rộng thì với nó giống một khoảng trống cần bít bằng cách khác.

Rãnh chạy suốt tấm, không cụt. Rãnh cụt ở giữa tấm thì hai đầu bị bịt, keo khó nạy ra thành mảng dài.

Mặt gỗ trong rãnh để ráp, đừng bào nhẵn — ráp thì keo bám tốt hơn trong lúc đàn đắp, và khi gỡ vẫn ra nguyên mảng.

Đặt ở đâu trong thùng

Nguyên tắc: đặt ở chỗ đàn vốn đã hay trám, không đặt chỗ nó không quan tâm.

Ngay dưới nắp là vị trí phổ biến nhất. Đây là mặt đàn luôn muốn bít vì nắp là chỗ hở nhất, nên khay ở đó được đắp đều. Lấy ra cũng dễ nhất — mở nắp là thấy.

Dọc một vách bên là hướng thứ hai, dùng khi thùng có chỗ. Đàn trám vách nhưng ít tích cực bằng trám nắp, nên thường lâu đầy hơn.

Chỗ không nên đặt: sát vùng ấu trùng, vì gỡ khay ra sẽ kéo theo mối gắn của tổ; và chắn ngang đường ong đi lại, vì đàn sẽ coi đó là vật cản phải xử lý chứ không phải khe phải trám.

Bao lâu thì lấy

Vài tháng một lần là nhịp nhiều người dùng, nhưng con số không quan trọng bằng dấu hiệu.

Rãnh đầy, keo phủ đều — lấy được.

Rãnh mới đắp lác đác — để thêm. Gỡ sớm thì được ít mà vẫn làm đàn mất công đắp lại từ đầu.

Lần này rãnh gần như trống trong khi lần trước đầy — đó là đàn đang nói rằng nhịp lấy quá dày, hoặc nguồn nhựa quanh vườn đang cạn, hoặc đàn đã yếu đi. Giãn nhịp ra và xem lại sức đàn.

Về mùa: lấy vào mùa đàn đang sung, còn cả mùa hoa dài phía trước. Đầu mùa mưa dài thì để yên.

Gỡ keo ra khỏi khay

Làm lạnh khay trước — bỏ vào ngăn mát hoặc ngăn đá một lúc. Keo lạnh thì giòn và bong ra thành mảng; keo ấm thì dẻo, dính, kéo sợi và bết vào gỗ.

Rồi nạy nhẹ bằng lưỡi mỏng. Không cạo mạnh tới mức lấy cả dăm gỗ theo — dăm gỗ là tạp chất phải nhặt ra sau, và nhặt thì mất công hơn là đừng để lẫn vào.

Khay gỡ xong thì đặt lại luôn vào thùng, không cần rửa. Một chút keo cũ còn sót lại còn giúp đàn nhận ra đây là chỗ cần trám.

Đàn nào đặt khay được

Chỉ đàn mạnh và đã ở yên một chỗ hơn một năm.

Đàn mới vào thùng đang phải trám toàn bộ khe của cái thùng đó — đó là khối lượng công việc lớn, và toàn bộ keo nó làm được đều đang có nhiệm vụ. Đặt khay vào lúc này là bắt nó làm thêm việc.

Đàn trung bình thì đặt khay cũng được ít, và phần keo đó lẽ ra nên để nó dùng. Chọn đàn mạnh nhất trong trại để đặt khay, để các đàn khác yên — đó là cách vừa được nhiều vừa không hại gì.