Thu keo mùa nào: đọc nhịp nhựa cây trong năm

Lượng keo một đàn làm được không đều quanh năm. Điều đó nghe hiển nhiên nhưng ít người nuôi để ý, vì keo không phải thứ đo hằng ngày như mật.

Lý do đơn giản: nguyên liệu của keo là nhựa cây, và cây thì có mùa.

Ba thứ làm nguồn nhựa lên xuống

Mùa cây ra chồi. Nhựa ở chồi non và nụ lá là nguồn ong hay lấy nhất. Mùa cây đâm chồi thì nguồn đó dồi dào, và đàn mang về nhiều hơn hẳn.

Mưa. Mưa nhiều thì ong ra ngoài ít, và nhựa đang rỉ ngoài trời cũng bị rửa trôi. Sau một đợt mưa dài thì lượng keo trong tổ thường không tăng mấy.

Cây bị thương. Nhựa rỉ ra nhiều nhất ở chỗ vỏ nứt, cành gãy, vết cắt. Nên sau một đợt tỉa cành trong vườn hoặc sau bão làm gãy cành, nguồn nhựa quanh đó tăng lên — đây là chuyện người nuôi hay nhận ra mà không nối được nguyên nhân.

Nhịp chung trong năm

Nhịp cụ thể thì mỗi vùng mỗi khác, nên bài này không đưa lịch theo tháng — lịch đó phải tự dựng từ chính vườn mình. Nhưng hình dạng chung thì giống nhau ở phần lớn nơi:

Mùa đàn sung, cây ra chồi nhiều — keo nhiều nhất. Đây là mùa đáng thu.

Giữa mùa mưa dài — keo ít, và đàn cũng cần keo để bịt kín nhà chống ẩm. Không thu.

Mùa vùng hết hoa — đàn đang cầm cự, mọi thứ nó làm ra đều cần cho chính nó. Không thu.

Nguyên tắc gộp lại: thu vào mùa đàn đang sung và còn cả mùa dài phía trước, giống nguyên tắc lấy mật.

Cách tự dựng lịch cho vườn mình

Không cần đo đạc gì phức tạp. Mỗi lần lấy keo từ khay, ghi lại hai dòng: ngày nào, và rãnh đầy tới đâu — đầy đều, đầy một phần, hay gần như trống.

Sau hai năm thì có một thứ quý hơn mọi bài viết: biết mùa nào vườn mình cho keo nhiều, mùa nào không. Và từ đó biết đặt nhịp lấy cho đúng thay vì lấy theo lịch cố định.

Ghi thêm một dòng nữa thì càng tốt: quanh đó có gì đang ra chồi. Sau vài mùa sẽ thấy sự trùng hợp, và đó là lúc biết cây nào là nguồn nhựa chính của vườn mình — thông tin dùng được khi muốn trồng thêm.

Dấu hiệu đọc được ngay trên khay

Rãnh đầy đều, keo phủ kín — nguồn nhựa đang tốt và đàn đang mạnh. Lấy được.

Rãnh mới đắp lác đác — hoặc nhịp lấy quá dày, hoặc nguồn nhựa đang cạn. Để thêm và xem lần sau.

Lần này gần như trống trong khi lần trước đầy — đàn đang nói rằng có gì đó đổi. Ba khả năng: nhịp lấy quá dày, mùa nhựa đang xuống, hoặc đàn đã yếu đi. Cái thứ ba đáng kiểm nhất — nhìn dòng ong ra vào và ống sáp ở cửa tổ trước khi đổ cho mùa.

Chuyện tỉa cành trong vườn

Đây là một mối liên hệ ít ai nghĩ tới nhưng có thật.

Vườn được tỉa cành thì các vết cắt rỉ nhựa trong một thời gian, và đàn ong dú quanh đó có thêm nguồn. Người nuôi có vườn cây có thể tận dụng chuyện này: tỉa cành vào đầu mùa đàn sung thay vì tỉa lúc nào tiện.

Nhưng đừng đi xa hơn mức đó. Cố ý rạch vỏ cây để lấy nhựa cho ong là làm hại cây — vết thương trên thân là đường vào cho nấm và sâu đục, và một cái cây yếu đi thì mất cả nguồn hoa lẫn nguồn nhựa về lâu dài.

Mùa mưa: để đàn giữ keo của nó

Đáng nói riêng vì đây là mùa dễ làm sai nhất.

Mùa mưa là lúc đàn cần keo nhất — để bịt kín mọi khe hở chống ẩm, và ẩm là thứ dẫn tới mốc, mà mốc trong tổ ong dú gần như không chữa được.

Cùng lúc đó thì nguồn nhựa lại ít nhất. Lấy keo vào mùa mưa nghĩa là lấy đi đúng thứ đàn đang cần, vào đúng lúc nó khó kiếm lại nhất.

Trước mùa mưa thì việc nên làm ngược lại: kiểm mái che, kiểm thùng có khe mới không, và để đàn yên.